قانون نظارت بر رفتار قضات، چارچوب قانونی برای رسیدگی به تخلفات انتظامی و اخلاقی قضات را تعیین کرده است.
در این مقاله، ضمن تحلیل مواد مهم این قانون، مراحل تنظیم لایحه شکایت از قاضی و نقش وکیل رسول خیابانی در دفاع از حقوق شهروندان را بررسی میکنیم.
چرا لایحه شکایت از قاضی اهمیت دارد
عدالت زمانی معنا مییابد که رفتار و تصمیمات قضات نیز زیر ذرهبین قانون باشد.
بر اساس اصل ۱۷۱ قانون اساسی، در صورتی که قاضی به دلیل تقصیر یا اشتباه در صدور حکم باعث ورود خسارت به اشخاص شود، باید پاسخگو باشد.
قانون «نظارت بر رفتار قضات» مصوب ۱۳۹۰، ابزار قانونی برای نظارت بر عملکرد قضات و رسیدگی به شکایات انتظامی و تخلفات اخلاقی آنان است.
دامنه شمول و صلاحیت قانون
به موجب ماده ۱ قانون نظارت بر رفتار قضات، نظارت بر نحوه عملکرد و رفتار قضات و رسیدگی به تخلفات انتظامی و صلاحیت قضایی آنان، بر عهده نهادهای قانونی زیرمجموعه قوه قضائیه است.
مطابق ماده ۲، کلیه قضاتی که با حکم رئیس قوه قضائیه منصوب میشوند، مشمول این قانون هستند.
بنابراین، شکایت انتظامی از قاضی فقط در صورتی پذیرفته میشود که شخص مورد شکایت، دارای سمت رسمی قضایی باشد.
انواع تخلفات انتظامی قضات
تخلفات انتظامی قضات از حیث شدت و نوع، در چهار طبقه کلی تقسیم میشوند:
✅ تخلفات درجه ۱ تا ۴ (ماده ۱۴)
- عدم امضای اوراق و تصمیمات قضایی
- تأخیر در صدور رأی بدون علت موجه
- غیبتهای غیرموجه کوتاهمدت
- بینظمی در حضور یا ترک کشیک
✅ تخلفات درجه ۴ تا ۷ (ماده ۱۵)
- صدور رأی غیرمستند یا غیرمستدل
- تأخیر بیش از یک ماه در صدور رأی
- رعایت نکردن صلاحیت ذاتی یا محلی
- رفتار خارج از نزاکت در حین انجام وظیفه
✅ تخلفات درجه ۷ تا ۱۰ (ماده ۱۶)
- سوءاستفاده از اموال عمومی یا توقیفی
- استنکاف از پذیرش مستندات و لوایح
- امتناع غیرقانونی از عزیمت به محل خدمت
- استنکاف از انجام وظیفه قانونی
✅ تخلفات درجه ۱۰ تا ۱۳ (ماده ۱۷)
- گزارش خلاف واقع و مغرضانه نسبت به همکاران
- خروج از بیطرفی در دادرسی
- قبول هدیه یا امتیاز به اعتبار جایگاه قضایی
- رفتار خلاف شأن قضایی (مانند تندخویی، استعمال الفاظ نامناسب یا ارتباط نامتعارف با طرف پرونده)
مراحل شکایت از قاضی
بر اساس ماده ۲۲ تا ۲۵ قانون نظارت بر رفتار قضات، مراحل شکایت به ترتیب زیر است:
- تقدیم شکواییه انتظامی توسط ذینفع یا وکیل قانونی.
- ثبت شکایت در دفتر مخصوص رئیس کل دادگستری استان و ارسال آن ظرف یک هفته به دادسرای انتظامی قضات (ماده ۲۳).
- بررسی اولیه توسط دادیار دادسرای انتظامی و در صورت کشف تخلف، صدور کیفرخواست انتظامی (ماده ۲۸).
- ارجاع پرونده به دادگاه عالی قضات جهت صدور رأی نهایی.
- در صورت اثبات اشتباه یا تقصیر، امکان طرح دعوای خسارت در دادگاه عمومی تهران وجود دارد (ماده ۳۰).
تنظیم لایحه شکایت از قاضی چگونه است
مطابق ماده ۱۵ قانون نظارت بر رفتار قضات، شکواییه باید شامل موارد زیر باشد:
- نام، نشانی، کد ملی و تلفن شاکی
- سمت شاکی در پرونده قضایی (مثلاً خواهان یا متهم)
- نام و سمت قاضی مورد شکایت
- شرح دقیق تخلف و مستندات قانونی
- امضا یا اثر انگشت شاکی
در صورت فقدان این موارد، شکواییه بایگانی خواهد شد.
نمونه لایحه شکایت از قاضی
ریاست محترم دادسرای انتظامی قضات
احتراماً، اینجانب … در مقام یکی از اصحاب دعوی در پرونده شماره … علیه قاضی محترم شعبه … به جهت تخلف انتظامی مبنی بر …، تقدیم شکایت مینمایم.
مستنداً به مواد ۱۴، ۱۵ و ۱۷ قانون نظارت بر رفتار قضات، رفتار ایشان مصداق خروج از بیطرفی و تخطی از شأن قضایی است.
تقاضای رسیدگی، صدور کیفرخواست انتظامی و در صورت احراز اشتباه مؤثر، اعمال ماده ۳۰ قانون مزبور و جبران خسارات وارده را دارم.
با احترام – وکیل شاکی: رسول خیابانی
نقش وکیل متخصص در پرونده شکایت
آقای رسول خیابانی به عنوان وکیل متخصص در شکایت از قضات و دعاوی انتظامی، با تسلط بر مواد ۱۴ تا ۳۰ قانون نظارت بر رفتار قضات، راهکارهای دقیق برای اثبات تخلف، تهیه مستندات قانونی و دفاع در برابر هیأت انتظامی ارائه میدهد.
او در بسیاری از پروندههای مشابه، با استناد به ماده ۳۰ و اصل ۱۷۱ قانون اساسی، موفق به احراز تقصیر قضایی و صدور رأی جبران خسارت از قاضی متخلف شده است.
نکات کلیدی در تنظیم شکایت از قاضی
- شکایت باید مستند، مستدل و فاقد عبارات کلی و احساسی باشد.
- ارائه نسخهای از رأی مورد اعتراض، لوایح ردشده یا مکاتبات اداری ضروری است.
- در صورت وجود عنصر جزایی، دادسرای انتظامی پرونده را به دادگاه کیفری صالح ارجاع میدهد.
مرور زمان تعقیب انتظامی سه سال از تاریخ وقوع تخلف است
مرجع صالح برای رسیدگی به شکایت از قاضی
به طور کلی، دو مرجع برای رسیدگی به تخلفات و شکایات از قضات وجود دارد:
- دادسرای انتظامی قضات (موضوع ماده ۴۲ قانون نظارت بر رفتار قضات)
این مرجع به تخلفات شغلی، اخلاقی و انضباطی قضات رسیدگی میکند. - اداره کل حفاظت اطلاعات قوه قضائیه
این نهاد جنبه امنیتی و نظارتی دارد و به ویژه زمانی ورود میکند که احتمال فساد، تبانی، اخذ رشوه، یا رفتار مغایر با امنیت قضایی مطرح باشد.
شکایت از قاضی در دادسرای ویژه روحانیت
برای شکایت از یک قاضی روحانی، باید به صورت حضوری به دادسرای ویژه روحانیت مراجعه کنید تا تخلف کیفری یا انتظامی قاضی ثبت شود.
در صورتی که قاضی غیرروحانی باشد، شکایت کیفری باید در دادسرای عمومی و انقلاب ناحیه ۲۸ (دادسرای کارکنان دولت) مطرح شود.
اگر هنگام طرح شکایت از روحانی بودن قاضی اطلاعی نداشتید، پس از ثبت شکایت در دادسرای کارکنان دولت میتوانید از دادسرا درخواست صدور قرار عدم صلاحیت برای ارجاع پرونده به دادسرای ویژه روحانیت کنید.
در خصوص تخلفات انتظامی قضات، تفاوتی بین قاضی روحانی و غیرروحانی وجود ندارد و شکایت باید به دادسرای انتظامی قضات ارائه شود.
شاکی میتواند به دفتر نظارت و ارزشیابی رفتار قضات در دادگستری استان مراجعه کرده یا از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی و سامانه دادستانی کل کشور اقدام کند.
ثبت شکایت در این سامانه با انتخاب گزینه «اعتراض به عملکرد دادسرا» امکانپذیر است.
شکایت از قاضی در حفاظت اطلاعات
یکی از مهمترین ابزارهای نظارتی در نظام قضایی، امکان اعتراض و شکایت از رفتار یا تصمیمات قضات است.
هرچند قاضی در صدور رأی، استقلال کامل دارد، اما اگر این استقلال به سوءاستفاده از مقام، رفتار خلاف قانون یا تضییع حق مردم منجر شود، افراد میتوانند با طرح شکایت در حفاظت اطلاعات قوه قضائیه یا دادسرای انتظامی قضات، رسیدگی به تخلف را درخواست کنند
سامانه شکایت از قاضی
برای ثبت شکایت از قاضی، قوه قضائیه سامانههای مشخصی را در اختیار مردم قرار داده است.
شاکی میتواند شکایت خود را از طریق سامانه اینترنتی «khadamat.mardom.ir» یا سامانه تلفنی «۱۵۸۰» ثبت کند.
این شکایات میتوانند شامل تخلفات انضباطی، اخلاقی، فساد اداری، تبانی یا مسائل امنیتی باشند و با ارائه اطلاعات کامل شاکی شامل نام، نام خانوادگی، نشانی، شماره پرونده و مستندات تخلف، پرونده برای بررسی به مراجع صالح، از جمله دادسرای انتظامی قضات یا حفاظت اطلاعات قوه قضائیه، ارجاع داده میشود.
نمونه پرونده عملی شکایت از قاضی
مقدمه پرونده
این نمونه پرونده به منظور آشنایی با شیوه شکایت از تخلفات قضات بازنویسی شده است. شاکی، آقای رسول خیابانی وکیل دادگستری و نماینده قانونی موکل خود، اقدام به ثبت شکایت از قاضی شعبه …دادگاه عمومی حقوقی …کرده است.
موضوع شکایت رفتار غیرمنصفانه قاضی و نقض اصول بیطرفی در جریان رسیدگی به پرونده ملکی با شماره 1404-654 است.
شرح ماوقع و تخلفات قاضی
در جریان رسیدگی به پرونده ملکی شاکی، قاضی متخلف اقدام به تخلفات آشکار زیر نموده است:
- جانبداری آشکار به نفع یکی از طرفین پرونده:
در جلسات رسیدگی، قاضی به جای بررسی مستندات ارائه شده توسط شاکی، بارها بدون دلیل قانونی از طرف مقابل حمایت لفظی و عملی میکرد. برای مثال، وقتی شاکی درخواست ارائه اسناد رسمی و وکالتنامههای مالکیت زمین را داشت، قاضی بدون بررسی کامل، ادعاهای طرف مقابل را به عنوان «واقعیت مسلم» پذیرفت و مهلت ارائه مستندات تکمیلی را محدود کرد. - عدم رعایت حق دفاع و اخلال در جریان رسیدگی:
شاکی و وکیل او بارها با اخطار قاضی مواجه شدند که اظهاراتشان طولانی و غیرمرتبط است، در حالی که طرف مقابل بدون محدودیت صحبت میکرد. این اقدام موجب شد که موکل شاکی از ارائه دفاعیات کامل محروم شود. - صدور دستورات و رأیهای غیرموجه:
قاضی بدون مطالعه کافی پرونده و بدون توجه به نظریات کارشناسان رسمی، چندین دستور فوری برای تحویل ملک به طرف مقابل صادر کرد که به وضوح حقوق قانونی موکل شاکی را تضییع میکرد. - بیتوجهی به مستندات قانونی و شواهد:
قاضی در جلسات رسیدگی به شهادت شهود و اسناد قانونی ارائه شده توسط شاکی بیاعتنایی کرده و اظهار داشته است که «این مدارک تأثیری در تصمیم من ندارد»، در حالی که مطابق قوانین آیین دادرسی، هر مدرک معتبر باید به صورت منصفانه بررسی شود. - رفتار نامناسب و خلاف شأن قضایی:
قاضی در حضور طرفین با لحنی تحقیرآمیز صحبت کرده و به شاکی و وکیل وی توهین لفظی کرده است، که علاوه بر نقض بیطرفی، مشمول رفتار خلاف شأن قضایی میباشد.
استدلالهای قانونی و دفاعیات رسول خیابانی
آقای رسول خیابانی به عنوان وکیل شاکی، دفاعیات خود را بر پایه مواد قانونی و قواعد حقوقی زیر تنظیم کرد:
- خروج از بیطرفی در انجام وظایف قضایی:
طبق ماده ۱۷ قانون نظارت بر رفتار قضات، قاضی موظف است در تمامی مراحل رسیدگی، بیطرفی خود را حفظ کند. اظهار نظرهای جانبدارانه و محدود کردن زمان دفاع شاکی، نقض مستقیم این ماده است. - رفتار خلاف شأن قضایی:
تبصره ماده ۱۷ قانون فوق، رفتار قاضی که موجب بدبینی مردم نسبت به دستگاه قضایی شود یا توهین و تحقیر طرفین را شامل شود، رفتار خلاف شأن قضایی تلقی میکند. رفتار تحقیرآمیز قاضی در جلسات، نمونه عینی این تخلف است. - نقض حقوق قانونی موکل:
ماده ۱۵ و ماده ۱۶ قانون آیین دادرسی قضایی تأکید دارد که قاضی باید مستندات قانونی طرفین و وکلای آنان را دریافت و بررسی کند. قاضی متخلف مستندات شاکی را نادیده گرفت و رأی خود را بدون مطالعه کامل اسناد صادر نمود که منجر به تضییع حقوق قانونی موکل گردید. - مستندات و شواهد ارائه شده:
شاکی مستندات کتبی شامل وکالتنامههای رسمی، اسناد ملکی و استشهادیه شهود را ارائه کرده است. همچنین ضبط صوت جلسات رسیدگی نشاندهنده رفتار جانبدارانه و توهینآمیز قاضی است که توسط دادسرای انتظامی مورد استناد قرار گرفت. - نقض اصول انصاف و عدالت قضایی:
مطابق ماده ۱۷ و اصول بنیادین آیین دادرسی، عدالت قضایی مستلزم رعایت انصاف و حق دفاع است. هرگونه اقدام که موکل شاکی را از دفاع کامل محروم کند، تخلف انتظامی محسوب میشود.
نتیجه پرونده
پس از بررسی کامل شکایت، دادسرای انتظامی قضات:
- استدلالهای قانونی رسول خیابانی را وارد دانست.
- کیفرخواست انتظامی علیه قاضی متخلف صادر شد.
- پرونده به دادگاه عالی انتظامی قضات ارجاع شد.
- دادگاه عالی انتظامی قضات، قاضی متخلف را به توبیخ و انفصال موقت از خدمت قضایی محکوم نمود و به عنوان نمونه، بر اصلاح رفتار قضایی و رعایت بیطرفی تأکید کرد.
سخن پایانی
نظام قضایی برای حفظ اعتماد عمومی نیازمند نظارت مؤثر و پاسخگویی قضات است.
قانون نظارت بر رفتار قضات ابزاری است تا شهروندان بتوانند در برابر تخلف یا رفتار غیرمنصفانه قضات، از مسیر قانونی اقدام کنند.
استفاده از وکلای باتجربهای چون آقای رسول خیابانی میتواند مسیر شکایت را هموار کرده و از تضییع حقوق مراجعان جلوگیری کند.
پرسش های متداول
چگونه میتوان از یک قاضی شکایت کرد؟
برای تخلفات انتظامی به دادسرای انتظامی قضات مراجعه کنید و برای تخلفات کیفری، بسته به روحانی یا غیرروحانی بودن قاضی، به دادسرای ویژه روحانیت یا دادسرای کارکنان دولت شکایت دهید.
آیا وکیل میتواند به وکالت از موکل خود شکایت از قاضی ثبت کند؟
بله، وکیل در شرایط خاص و محدود میتواند به وکالت از موکل خود شکایت از قاضی را ثبت کند
شکایت از قاضی روحانی و غیرروحانی چه تفاوتی دارد؟
قاضی روحانی: دادسرای ویژه روحانیت- قاضی غیرروحانی: دادسرای کارکنان دولت؛ تخلفات انتظامی هر دو از طریق دادسرای انتظامی قضات پیگیری میشود.
دیدگاه شما